MÜSLÜMAN DOĞA FİLOZOFLARI

 

Dünyanın gelmiş geçmiş en kanlı hükümdarlarından olan Hulâgû, Horasan ve Maveraünnehir’i yakıp yıkmış; Abbasi İmparatorluğu’nun başkenti, Harun er-Reşid’in Binbir Gece Masallarına konu olan efsanevi Bağdat şehrinin kapılarına dayanmıştı. Halk tedirgindi. Kimisi şehri terk ediyor, kimisi Hulâgû’nun şehre asla saldırmayacağını düşünüyor, kimisi ise gelebilecek saldırıya karşı şehrin manevî önderlerinden medet umuyorlardı.

 

Halifenin barış görüşmeleri sonuçsuz kalmış; Moğol hükümdarına saldıran Halifenin Ordusu savaşlarda perişan olmuş ve en kötüsü; halifenin başı uçurulmuştu. Hulâgû’nun önünde artık hiçbir engel kalmamıştı.

 

Bağdat, günler süren kanlı sokak çarpışmalarından sonra düşüp de Hulâgû bu muazzam şehre girdiğinde sadece maddî değil, manevî değerlerini de yok etmek üzere harekete geçti. Kütüphanesiz bir şehrin ruhsuz bir bedenden farksız olmadığını az çok tatmış Moğol hükümdarı için ilk hedeflerden birisi Bağdat Kütüphanesi idi.

 

Yüzbinlerce yazma eserin bulunduğu, antik dönem yapıtlarının çevirilerinin yer aldığı zamanın en büyük kütüphanelerinden olan Bağdat Kütüphanesi yakıp yıkılmaya başlandı. Öyle ki; günlerce süren yakma işlemiyle ortaya çıkan is tabakasından müteessir olan Hulâgû insafa gelmiş (!) ve kitapların yakılmasını durdurmuştu. Kitapların yeni akıbeti Dicle Nehri idi. Birkaç gün önce kan rengi akan Dicle artık mürekkep rengine dönmüştü.

İslam medeniyet havzasının en önemli eserlerinin yok edilip tarih boyunca unutulmaya yüz tutacağı sırada Rahmân’ın yardımı yetişti: Nasîruddîn et-Tûsî.

 

Nasîruddîn et-Tûsî

 

Tûs şehrinde doğan Nasîruddîn et-Tûsî, küçük yaşta iken keskin zekası ile akranları arasından sıyrılan, ilm el-hey’e (astronomi) konusunda kendisini geliştirmiş bir bilgindi. İsmailîlerin konuşlandığı Alamut Kalesi’nde çalışabileceği bir ortam bulan, bu kalenin zengin kütüphanesinden yararlanan Tûsî, Hulâgû’nun kaleyi ele geçirmesiyle hükümdarın tutsağı olma durumuna düştü.

 

Yıldızlar konusundaki derin ilmi, Hulâgû’nun dikkatini çekmiş ve astrolojiye düşkün olması sebebiyle kendisine vezir tayin ettirmişti. Bağdat’a girilip de hükümdarın kütüphaneyi yakıp yıkma işlemini önleyebilmek adına türlü girişimlerde bulunsa da ancak 50-100 bin civarında eseri kurtarabilme başarısını göstermişti.

 

Hulâgû’nun Bağdat’a gelerek şehrin manevi havasından soluması onun ileri dönemde İslam’a geçmesine vesile olmuştu. İslam’a geçtikten sonra ilmi ve kültürel faaliyetlere yönelik çalışmalara ağırlık verilmesini emretmiş ve en önemli eserlerinden olan Meraga Rasathanesi’ni yaptırmıştı. Meraga Rasathanesi, o döneme kadar yapılmış ve teknik araçlarla yeterli düzeyde donatılmış ilk rasathane idi. Rasathanenin başına ise Nasîreddîn et-Tûsî’yi geçirmişti.

 

Tûsî, yaklaşık 1000 yıldır egemen olan Batlamyus’un evren tasavvurunu savunan bir bilgindi. Batlamyus’a göre Dünya evrenin merkezinde ve tüm gezegenlerle yıldızlar onun etrafından dönmekte idi. Gezegenlerin ve özellikle Güneş’le Ay’ın bazı zamanlar yaklaşıp bazı zamanlar uzaklaşması durumunu açıklamakta kullandığı epicycle (dışçember) fikrini bir türlü sindiremeyen Tûsî, bu duruma pratik bir çözüm sunmuştu. Güneş merkezli bir sistem düşünmekten uzak olan Batlamyus, durumu kurtarabilmek adına onlarca dışçember üretmek zorunda kalmış ve bu hal bazı mantık hatalarını da beraberinde getirmişti. Tûsî, kendi adını taşıyan Tûsî Çifti fikrini ileri sürerek Batlamyus’un karmaşık sistemine tutarlı bir açıklama ve model getirmişti. Güneş’in yörüngesi olan çember yüzeyi ile dünyanın merkezi arasındaki yarıçapı çap kabul eden bir iç çemberi barındıran Tûsî Çifti, Batlamyus’un evren modelinin yaklaşık 300 yıl itirazsız şekilde kabul edilmesinde önemli rol oynamıştır.

 

Bunun yanında Kopernik’in ‘De Revolutionibus Orbium Coelestium’ (Göksel Kürelerin Devinimleri Üzerine) isimli eserinde kullandığı Ay Modeli’ni yüzyıllar önce eserinde belirtmişti. Bu model günümüzde geçerli olan Ay Modeli ile büyük ölçüde benzerlikler göstermektedir. Kopernik, her ne kadar bu modeli eserinde kullansa da, İbn Şâtîr ve Ali Kuşçu’nun diyagramlarını kullanırken sergilediği tavra benzer şekilde bu modelin Tûsî modeli olduğunu belirtmeye lüzum duymamış ve bilimsel bir hırsızlık gerçekleştirmiştir.

 

Sömürgecilik gibi bir hırsızlığı üretmiş medeniyet havzası olan Avrupa’da yetişmiş bilgin Kopernik’in bu eylemi gerçekleştirmesi bakıldığı zaman pek de şaşılacak bir durum değildir. Avrupa merkezli bilim anlayışı çerçevesinde eserleri ve çalışmaları unutulan, unutturulmuş nice bilginden sadece birisidir Nasîruddîn et-Tûsî…

Rabbim onu ve onun gibileri tanıyabilmeyi ve tanıtabilmeyi nasip etsin.

 

Selam, dua ve SABIR ile…

 

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

Karikatür yarışmasında ödüller sahiplerini buldu

08.03.2018

  İMH Günışığı Derneği tarafından, Geleceğin Çizerleri Projesi kapsamında, Eyüp
İMH Günışığı Sabah Namazı Buluşmaları Kaldığı Yerden Devam Ediyor

24.01.2018

Çalışmalarımızı bereketli kılan, yıllardır sabah namazı ile beraber sürdürdüğümüz
İMH Günışığı Sabah Namazı Buluşmaları devam Ediyor

27.11.2017

  Çalışmalarımızın bereketini sabah namazıyla beraber yıllarca sürdürdüğümüz
İMH Günışığı Sabah Namazı Buluşmaları ‘Şükür’ Sohbeti ile Başladı

29.10.2017

  İnsan ve Medeniyet Hareketi Günışığı Derneği gönüllülerinin dönem boyunca ayda
Yaz Okulu Defterim

20.06.2017

    Kitap ve defter eğitim ve öğretim faaliyetlerinin olmazsa olmaz iki materyalidir.
Sabah Namazı Buluşması Gerçekleşti

04.05.2017

  30 Nisan 2017 Pazar günü bu dönem sabah namazı buluşmasının 7.sini yaptık. Rabbimi

Diğer Yazıları

“EGOP Yılın Kitap Kurdunu Seçiyoruz” Etkinliği Sınavı Gerçekleştirildi

21.01.2016

“EGOP Yılın Kitap Kurdunu Seçiyoruz” Etkinliği Sınavı Gerçekleştirildi   Oku ki
EGOP çalışması tüm hızıyla devam ediyor

19.01.2016

EGOP çalışması tüm hızıyla devam ediyor İMH Günışığı Derneği'nin gerçekleştirdi
Şirinler Sınıfının Renk Grafiği 1. Rengimiz Kırmızı Çıktı

27.10.2015

Şirinler sınıfının renk grafiği 1.rengimiz kırmızı çıktı      &nbs
Şirinler sınıfı sanat etkinligi dersinde...

27.10.2015

    Şirinler sınıfı sanat etkinligi dersinde dolu dolu vakit geçirdi.  
Gül Bahçesi Çocuk Etkinlikleri Kayıtlarımız Devam Ediyor

01.10.2014

Günışığı Derneğimizin bünyesinde devam eden Gül Bahçesi Çocuk Etkinlikleri Kayıtlar

Yazarlar / MAKALELER


IMAGE
Hamza Günay
IMAGE
Mustafa Yücel
IMAGE
Nihat Demir

ALINTI YAZILAR



 

 

 

UYELER İÇİN